از یک انقلاب به انقلابی دیگر محسن سازگارا، در سال ۱۹۷۹ در پیروزی انقلاب اسلامی نقش داشت. او که امروز استاد دانشگاه هاروارد است، از طریق ویدئو کنفرانس‌های اینترنتی اش توصیه‌هایی را برای معترضان طرفدار شیوه دموکراتیک اعتراض در برابر حکومت ایران ارائه می‌کند. هر روز سر ساعت ۱۹، محسن سازگارا، این مهاجر ایرانی به زیرزمین خانه آجریش در یکی از حومه‌های زیبای ویرجینیا در چند کیلومتری واشنگتن می‌رود. با آن منش مودبانه و عینک گرد روشنفکری اش، بلوز لاکوست و جین، این استاد علوم سیاسیِ هاروارد به هیچ‌وجه شبیه یک انقلابی در حال توطئه‌چینی در زیرزمینش نیست. اما، در جلوی دوربین آماتوری نصب شده روبرو دیوار با یک پرچم سبز، این «نادم» از انقلاب اسلامی ایران با ده‌ها هزار بیننده ایرانی اینترنتی صحبت می‌کند. ویدئوها را از طریق فیس‌بوک و یوتیوب پخش و آنها را وادار به اندیشیدن می‌کند و توصیه‌های تاکتیکی انقلاب ضد خشونت مطرح می‌کند. آن‌طور که خودش توضیح می‌دهد مخاطب اصلی برنامه‌های او جنبش سبز دموکراتیک است، که یک سال پیش علیه رژیم آیت الله خامنه‌ای در ایران به پا خاست، و هدف نیز ایجاد «امید و مقاومت» است. بر اساس محاسبات محسن سازگارا، این برنامه‌ها بیشتر از ۱۰۰ هزار نفر که ۶۰٪ شان در ایران هستند، بیننده دارد. یک روح دیگر از این پروژه خانگی، که از طریق فضای اینترنتی ایران و امریکا را پیوند می‌دهد، شهاب ۲۴ ساله، پسر محسن است که با پدرش هم پیمان شد تا برنامه‌ها را «اگر لازم باشد تا ۲۰۱۵ ادامه دهد». شهاب که مسئول گذاشتن سخنان پدرش در اینترنت است و بر امنیت سایت ها نظارت دارد، می‌گوید: «ما امیدواریم که رژیم قبل از ۲۰۱۵ سرنگون شود. مردم دیگر صبرشان تمام شده است. آنها از خامنه‌ای متنفرند و خواستار تغییر رژیم هستند». محسن هم موافق است و می‌گوید: «این حکومت تمام مشروعیتش را تابستان گذشته از دست داد و بسیار شکننده است. آنها سعی می‌کنند با سرکوب به مردم خلافش را ثابت کنند، تا آنها از خیر مبارزه بگذرند. روانشناسی در این رویارویی بسیار اهمیت دارد.» روی پرچمی که دیوار پشت سرش را پوشانده به فارسی نوشته شده است: «سبز رنگ مقاومت است تا زمانی که بهار از راه برسد». با نگاه کردن به پروفسور سازگارا که مشغول طراحی یک انقلاب سیاسی در چند هزار کیلومتری حومه‌های سبز ویرجینیا است، حسی سورئالیست منتقل می‌کند. این موقعیت همان قدر عجیب است زمانی که بدانیم محسن سازگارا یکی از همراهان با انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ و مبارزه علیه مدرنیته غربی در کنار امام خمینی بود. وی یکی از «شورشیان سرشار از ایده‌های مارکسیستی» بود که وارد جنگ علیه دیکتاتوری شاه شد و بعد به اندیشه «اسلامی توانا برای حل تمامی مشکلات» پیوست. «همه چیز می‌تواند تغییر کند» سازگارا بعد از پایان تحصیلاتش در دانشگاه تکنولوژی ایلینوز، جایی که با گروه‌های بسیار ضد غرب نشست و برخاست می‌کرد، و زمانی که تنها ۲۷ سال داشت به آیت الله خمینی در نوفل لوشاتو ملحق شد و با چندی دیگر سپاه پاسداران را پایگذاری کردند که ستون فقرات حکومت شد. زمانی که اسلام‌گرایان در سال ۱۹۷۹ به قدرت می‌رسند وی در قلب این دستگاه حکومتی است. بعد از مرگ خمینی در سال ۱۹۸۹ در حالی‌که از انقلابی ترسیده که از روی ناچاری مجبور است فرزندانش را بخورد، وی از سپاه می‌رود و قدرت را ترک می‌کند. وی در سال ۲۰۰۱ سعی می‌کند به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری ایران و با مطرح کردن پیشنهاد اصلاح قانون اساسی برای حذف تسلط دین، دوباره وارد بازی شود. اما خامنه‌ای وی را از این بازی دور می‌کند. وی بنیانگذار چندین روزنامه اپوزیسیون بود که به سرعت بسته می‌شوند، سازگارا در نهایت بازداشت می‌شود. وی آزادیش را مدیون اعتصاب غذایش است. او که برای مداوا به انگلستان رفته بود، احساس نا امنی می‌کند و تصمیم می‌گیرد که در ایالات متحده به زندگی در تبعید ادامه دهد. در زمان کنفرانس‌ها که در برابر دانشجویانش ارائه می‌کرده، محسن بارها گفته است که نسل او «باید به دلیل آنچه بر سر ایران آورده است عذر بخواهد». پسرش می‌افزاید که از او ناراحت نیست، حتی وقتی گاهی منفجر می‌شود و از او می‌پرسد چگونه توانسته «کشور را در چنین مخمصه‌ای بیاندازد». وی می‌گوید: «پدر من بهای اشتباهاتش را پرداخته است. مردم ایران درک می‌کنند و به دنبال توصیه‌های او هستند.» درمان این درد از دید پدر و پسر، عطشی دوباره است که در جامعه ایران به وجود آمده است. محسن خلاصه می‌کند: «نسل من از مدرنیته غربی بیزار بود ولی نسل فرزندان ما رویایش همین مدرنیته است، آنها دیگر از اینکه مردم دنیا محکومشان کنند، خسته شده‌اند.» پسرش می‌افزاید: «اگر کنار گذاشتن پروژه سلاح‌های هسته‌ای کمکشان می‌کند که از شر این حکومت خلاص شوند، آنها این سناریو را خواهند پذیرفت». محسن سازگارا از عکس‌العمل دولت اوباما در زمان انقلاب دموکراتیک سال ۲۰۰۹ ناراضی است. او گمان می‌کند که رئیس جمهور امریکا در دفاعش از جوانان ایرانی که برای آینده‌شان با به خطر انداختن زندگیشان می‌جنگیدند «بیش از اندازه ضعیف» بوده است. ولی او با دقت مذاکرات حساس میان سازمان ملل متحد برای تحریم‌های جدید علیه حکومت تهران را دنبال می‌کند و آن را «تعیین کننده» می‌داند. سازگارا می‌گوید: «طبق اطلاعاتی که من از داخل سیستم دارم، و شکاف‌هایی در میان حتی سپاه پاسداران و بسیجی‌ها، که مدام در تیراندازی به سوی مردم حریص‌تر می‌شوند، در حال صورت گرفتن است. اگر بتوانیم چند سرهنگ پیدا کنیم که بتوانند جلوی سرکوب قد علم کنند، مانند آنچه در شوروی سابق در پایان کمونیسم اتفاق افتاد، همه چیز می‌تواند تغییر کند». ولی او همین طور تصریح می‌کند که اتحاد روسیه و چین در فرآیند خفه‌کردن حکومت و منافع اقتصادیش بسیار حیاتی است. از این نظر او شک دارد: بازی مسکو همیشه در مقابل ایران مبهم بوده است. بر اساس منابع او، ماموران سرویس‌های اطلاعاتی روسیه خودشان در قلب قدرت ایران در زمان تصمیم‌گیری درباره بکار بردن زور حضور داشته‌اند و به نظر می‌رسد که به خامنه‌ای توصیه کرده‌اند برای نجات رژیم از سرکوب استفاده کند. عکس از: روزنامه نیویورک تایمز